فلسفه و مباني نظري مديريت مشاركتي و بهبود مستمر

     ایجاد بهبود مستمر در استانداردهای کاری سازمانها همیشه اهمیت داشته و امروزه با توجه به نیاز افزایش مستمر بهره وری ، کاهش هزینه ها و رضایت بیشتر مشتریان و ارباب رجوع و افزایش قدرت رقابت از اهمیت بیشتری برخوردار است .

اصل بهبود مستمر می گوید نباید هیچ روزی را بدون انجام بهبود فعالیت سپری کرد .

     بهبود مستمر تعبیری از این فرمایش امام صادق (ع) است که می فرماید : « کسی که دو روزش مساوی باشد ضرر کرده است » .

     اگر بخواهیم دو روزمان در زندگی مساوی نباشد باید هر روز از روشهای بهتر ، با بهره وری بالاتر ، ضایعات کمتر، علم بیشتر ، قدرت و تکنولوژی بالاتر و ... استفاده کنیم . یکی از روشهای مناسب ایجاد بهبود مستمر استفاده از ایده ها و نظرات و پیشنهادهای کارکنان و مشتریان و پیمانکاران است که می تواند هر روز دهها و بلکه صدها و هزاران روش کاری سازمان را بهبود بخشد که این همان مشارکت فکری با مدیریت است .

توسعه نیروی انسانی در فرآیند مشارکت

     مشارکت دادن کارکنان سازمان در اظهارنظر ، تصمیم گیری و اجرای نظارت آنها فضایی را در سازمان به وجود می آورد که موجب توسعه نیروی انسانی می گردد ، امروزه سازمانها برای ایجاد هرگونه توسعه ای اعم از فرهنگی ، اقتصادی و اجتماعی نخست به توسعه نیروی انسانی نیازمندند .

     در سازمانی که در سال هزاران پیشنهاد از طرف کارکنان و مشتریان ارائه میگردد و مورد بررسی کارشناسی قرار گرفته و درصدی از آنها نیز به اجرا درمی آید، این امر موجب توسعه خود جوش کارکنان خواهد شد، زیرا برای انجام این فعالیت ها نیاز به مطالعه، مشورت با متخصصین، مراجعه به اسناد فنی سازمان، بررسی مکانیزم دستگاهها و ... می باشد که این امر موجب افزایش مستمر اطلاعات و کیفیت نیروی انسانی گردیده و پایه های توسعه سازمان را محکم می کند، نظام پیشنهادات یکی از ابزارهای کارآمد در پرورش مغزهاست .

     در آینده مزیت رقابتی پایدار بیشتر بر تکنولوژی های نوین فرآیند تولید متکی خواهد بود تا اينكه بر تکنولوژی تولید محصولات. صنایع نوین آینده بر« قدرت مغزی » انسان تکیه خواهند داشت .

مشورت ، مشارکت در عقول دیگران است

     مدیران به دلیل محدودیت وقت از بسیاری فعالیت ها و مسائل تخصصی کوچک و بزرگ سازمان بی اطلاع هستند . لذا در تصمیم گیریهای صحیح و مناسب ، آگاهی از نظرات متخصصین و کارکنان و مشتریان از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است . یکی از روشهای تصمیم گیری صحیح ، مشورت کردن با صاحب نظران است .

حضرت علی (ع) می فرمایند :

کسی که استبداد رأی داشته باشد هلاک خواهد شد و کسی که با مردم مشورت نماید در عقل های آنها شریک شده است . مشارکت فکری کارکنان و مشتریان با مدیریت یکی از بهترین روشهای مشورت همگانی با مدیر است که با اجرای « نظام پیشنهادها » در کلیه سازمانهای تولیدی و خدماتی قابل اجرا می باشد .

    نظام پیشنهادها ( Suggesting System ) یکی از شیوه های مدیریت مشارکتی است که بعد از جنگ جهانی دوم در دنیا متداول گردیده و ده ها کشور پیشرفته جهان در حال حاضر از آن بهره می جویند .

     ماساکی ایمائی (1986) در کتاب « روشهای بهبود مستمر» (کارنرن) ، نظام پیشنهادها را یکی از روشهایی معرفی می کند که می توان با اجرای آن بهبود مستمر در سازمان به وجود آورد وشركت ماتسو شيتا را كه با 6 ميليون پيشنهاد دريافتي مقام اول رادر سال 1985 دربين شركــتــهاي ژاپـني بدست آورده ذكـر مي نمايد. همچنين آمار جالبي از ركورد تعداد پيشنهادهاي يك نفر در يكسال نشانگر رقمي بالغ بر 16821 پيشنهاد است.

هدايت به بهترين تصميم با داشتن نظرات بيشتر

     يكي از نيازهاي مهم مدير، تشخيص بهترين نظر در تصميم گيريها است . بهترين راه داشتن يك نظر خوب، داشتن نظرات متعدد است. در قرآن كريم نيز خداوند مي فرمايد : اي پيامبر بشارت ده بندگاني را كه گفتــــارهاي مختــلف را مي شنوند و از بهترين تبعيت مي كنند .

     يكي از تكنيك هايي كه در فعاليت هاي هسته هاي بهبود كيفيت ( Quality Circles ) با مشاركت كاركنان سازمان براي حل مسائل آن تشكيل مي گردد، تكنيك طوفان فكري است كه هدف از آن دسترسي به بيشترين نظرات و انتخاب بهترين نظر از بين آنهاست.

امر به معروف و نهي از منكر

     امر به معروف و نهي از منكر دو اصل از فروع دين اسلام ميباشد كه اجراي آن موجب اصلاح جامعه و سازمان ميگردد. زماني كه كليه كاركنان و مشتريان يك سازمان نارسايي و مشكلي در سازمان مشاهده نمايند كه مي تواند باعث كيفيت نامناسب، بهره وري پايين و ضايعات وقت و مواد و مانند اينها باشد و آن را به مديريت سازمان تذكر دهند و پيشنهادهايي جهت رفع آنها ارائه نمايند و همچنين هر روش بهتري كه مي تواند موجب بهبود كيفيت فعاليتهاگردد و به عبارت ديگر همه فعاليتهاي سازنده و مخرب را در قالب پيشنهاد كه نوعي امر به معروف و نهي از منكر است ارائه نمايند، سازمان از خطاها مصون مانده و حركت دائمي به سمت كمال خواهد نمود .

خداوند متعال در قرآن کریم می فرمایند :

باید از شما گروهی پدید آید که دعوت کننده به خیر و خوبیها باشد و به کارهای پسندیده فرمان دهند و از کارهای ناپسند باز دارند و اینان، آری تنها چنین کسانی به خوشبختی و رستگاری می رسند .

بهبود روابط انسانی في ما بین مدیریت و کارکنان سازمان

      یکی از مهمترین عوامل موفقیت سازمانها حاکمیت روابط انسانی مناسب بین مدیران و کارکنان آن سازمان است. در سازمانهایی که روابط انسانی خصمانه و ناعادلانه حاکم باشد کارکنان انگیزه همکاری خود را با مدیریت از دست داده و سازمان موفق به انجام وظایف خود نگردیده و به اهداف خود دسترسی نخواهد یافت.

     مشارکت کارکنان انگیزه آنها را در حل مسائل سازمان افزایش می دهد و چون کارکنان فضایی برای اظهار نظر پیدا می کنند و مدیریت به این نظرات گوش می دهد ارتباط بین مدیریت و کارکنان بهبود یافته و عقده های روانی که موجب نارضایتی می شود کاهش یافته و یا از بین می رود .